LYS-YGS / Biyoloji - Eşeyli ve Eşeysiz Üreme Ders Notları
LYS-YGS / Biyoloji - Eşeyli ve Eşeysiz Üreme Ders Notları
Eşeyli üremede canlının iki atası vardır. Eşeyli üreme mayoz bölünme ve döllenme olmak üzere iki temel olaya dayanır.Mayoz bölünme: Bu bölünme eşeyli üreyen canlıların üreme organlarında görülür

Eşeyli Üreme ve Çeşitleri

Eşeyli üremede canlının iki atası vardır. Eşeyli üreme mayoz bölünme ve döllenme olmak üzere iki temel olaya dayanır.Mayoz bölünme: Bu bölünme eşeyli üreyen canlıların üreme organlarında görülür. Diploid (2n) Kromozomlu üreme ana hücrelerinden mayoz bölünme sonucu haploid(n) kromozomlu gametler meydana gelir. 

Eşeyli üremede
1-Gamet ve gametlerin oluşumu:Mayoz
2-Gametlerin birleşmesi:Döllenme
3-Döllenme ile oluşan hücre:Zigot
A-İzogami: Dişi ve erkek gamet arasında fark yoksa erkek ve dişi gametler yapı ve özelikleri bakımından aynıdır.Örn:Ulotrix
B-Anizogami:Gamet cifti arasında cinsiyeti belirleyen fark varsa.Küçük hareketli sperm ve büyük hareketli yumurta bulunur.Örn:eğrelti otu
C-Oogami:Gametler arasındaki fark ileri düzeyde ise.Gametler arasında büyüklük,hareket,sitoplazma içeriği bakımından önemli derecede farklar bulunur.Örn:Hayvansal organizmalar
D-Partenogenez: Döllenme olmadan yumurtanın embriyonik gelişim evrelerini tamamlayarak yeni haploid oluşturması şeklindeki üremedir
E-Konjugasyon : tek hücrelilerde görülen eşeyli üreme şeklidir.Yanyana gelen iki hücre arasında kurulan sitoplazmik köprü aracılığı ile hücreler arasında gen veya nucleus alış verişi şeklinde gerçekleşir.Örn:Bakteri ve paramecium
F-Hermafroditlik: Bazı canlılarda tür bireylerinde cins ayrımı yoktur. Tek bireyde dişi ve erkek üreme sistemleri birlikte bulunur.Bu tür canlılara hermafrodit canlı denir. Endoparazitler hariç diğerleri kendi
kendini dölleyemez.Örnek: Hidra,Toprak solucanı,istiridye,tenya vb.

p>Eşeysiz Üreme ve Çeşitleri
Bir canlıdan döllenme olmaksızın yeni bireylerin oluşturmasına denir.Eşeysiz üremenin temelinde mitoz bölünmeye dayanır.Eşeysiz üreyen canlılarda kalıtsal çeşitliliğe sebep olan tek etmen mutasyondur.

Eşeysiz üreyen canlıların çoğunda zaman zaman eşeyli üremede görülür.eşeysiz üreme, bölünme, tomurcuklanma,sporlu üreme ve vejatatif üreme gibi çeşitlere ayrılır.

A-Bölünerek üreme

  • Tek hücrelilerde görülür(Bakteriler ve protistalar)
  • Belirli bir büyüklüğe ulaşınca bölünür.
  • Mitoz meydana gelir
  • Birey sayısı 2,4,6…. Gibi geometrik bir artış gösterir.
  • Çok hızlı gerçekleşir
  • Örn:Parmecium,amip,euglena vb.

B-Tomurcuklanarak üreme

  • Ana canlının bir kısmında hücre bölünmesi ile tomurcuk şeklinde bir çıkıntı oluşur. Bu çıkıtı zamanla gelişerek yeni birey oluşur.
  • Bazen yeni birey canlıdan ayrılmaz o zaman da kolonin halinde yaşamlarını sürdürürler.
  • Bire mayası,süngerler,sölentereler,Gözyaşı bitkisi gibi canlılarda görülür
  • Oluşan yeni canlı biri süre sonra ana canlıdan ayrılıp bağımsız canlı olabilir
  • Örn:Sünger,hidra,Gözyaşı bitkisi vb.

C-Sporla üreme

  • Spor adı verilen özel üreme hücreleri ile gerçekleşir
  • Olumsuz koşullara dayanıklı özel üreme hücreleridir
  • Sporlar sporozooalar,mantarlar ve çiçeksiz bitkilerde görülür
  • Sporlar haploid canlılarda(alglerde vb.)mitozla, diploid canlılarda bitkilerde mayozla oluşur.
  • Sporlar döllenmeden gelişerek yeni canlılar oluşturur
  • Üç değişik özellikte spor vardır
    • Endospor:Bakterilerde
    • Ekzospor:Mantarlarda
    • Zoospor:Alglerde

Not:Endospor üremede rol almaz.
D-Vegetatif üreme

  • Ana canlının vücudundan ayrılan bir parçanın eksiklerini tamamlayarak yeri bir canlı haline gelmesi şeklinde görülür
  • Planaria,deniz yıldızları vb. omurgasızlarla,çiçekli bitkilerde görülür
  • Rejenarasyon yeteneği yüksek canlılarda görülür.Vegetatif üremenin tercih edilme nedenleri
    • Hızlı üreme şeklidir
    • Karakterlerin korunmasını sağlar
    • Tohumla üreme yeteneği olmayan bitkilerde üremeyi sağlar.

Plasmodium malariada döl almaşı
Sporozooalardan Plasmodium malarıada hayat devri

  • Qanofel sokması ile sporozoitler (n) insan kanına geçer
  • Alyuvarlar içine geçerek şizonta dönüşürler
  • Şizont çoğa bölünerek (Şizogoni) merezoitleri(n) oluşturur
  • Alyuvarların parçalanması ile merezoitler ve toksinleri kana karışır.(Sıtma nöbetleri bu esnada görülür)
  • Merezoitler ya yeni alyuvarlara girer, yada gametositlere dönüşür
  • Anofelin bu insanın kanını emmesi ile gametositler anofelin barsağına geçer
  • Gametositler(n) burada ovumu(n) ve mitoz geçirerek 4-8 sperm(n) haline gelirler
  • Oluşan spermler ovumu barsak boşluğunda döller ve zigot(2n) meydana gelir
  • Ameboid hareket eden zigot barsak epitelini delerek barsak kaslarına yerleşir
  • Zigot burada mayoz geçirir ve ardından çoğa bölünerek (Sporogoni) sporozoitleri (n) oluşturur
  • Sporozoitler dolaşım sıvısı ile tükürük bezlerine taşınır ve döngü tamamlanır.
  • Not: Plasmodium malariada baskın döl haploidtir.Diploid aşama sadece zigot evresine indirgenmiştir.


09 Ocak - 00:50 | LYS-YGS Biyoloji | Yorum | Okunma Sayısı: 1461 | Etiket: EşeyliEşeysizÜremeBiyoloji

Anket

Sistemi Nasıl Buldunuz?

İlginizi Çekebilir!

SOSYAL MEDYA

Sitemizdeki tüm ders notları internet ortamından derlenmiştir.Sitemizdeki herhangi bir döküman için telif hakkı ihlali olduğunu düşünüyorsanız bizimle iletişime geçebilir ve dökümanın yayından kaldırılmasını isteyebilirsiniz.
Tüm Hakları Saklıdır © 2012 - Sınav Eğitim | Yazılım: Öykü Creative